Cuộc hôn nhân với Nguyễn Bình Kình – Tổng Kình, đã đưa Hồ Xuân Hương từ làng Sơn Dương về làng Gáp chiêm trũng Tứ Xã. Thế là từ một cô gái chuyên đọc thơ Nôm viết chữ Hán, nàng chính thức trở thành “Bà Ba” trong cái gia tộc lắm ruộng đất, nhiều quyền thế nơi đây. Người ta bảo đó là quãng thời gian tình yêu thăng hoa nhất của nàng với Kình. Có lẽ vậy. Nhưng chính trong cái khung cảnh tưởng chừng như thiên đường ấy, mầm mống của một bi kịch đã bắt đầu đâm rễ, từ sự ghét bỏ, từ một thứ tình yêu quá đỗi hào phóng, khiến người ta không biết đặt mình vào đâu cho vừa.
Kình là nhà nho, nhưng trong người lại có cái máu nghệ sĩ lãng tử. Nên chàng yêu Xuân Hương một cách khác người thời ấy. Thứ tình yêu mang tính sở hữu và tôn thờ. Và chàng dùng tiền tài, quyền thế của mình để dựng lên một thế giới thơ văn. Giữa điền trang rộng lớn, chàng cho người nạo vét, mở rộng một cái hồ nước. Trên gò đất cao nhất giữa hồ, một tòa thủy tạ được dựng lên, nối với bờ bằng một cây cầu gỗ cong cong. Chàng gọi đó là Nguyệt Hồ. Xung quanh, liễu được trồng rủ xuống rất đẹp. Nơi ấy, Xuân Hương có thể ngồi cả ngày, nhìn cá chép đớp bóng trăng, cá trắm quẫy đuôi khuấy động mặt nước tĩnh lặng.
Chàng chiều Hồ Xuân Hương đến từng chi tiết nhỏ. Sen quý thả đầy để ướp trà. Cá trong hồ được chăm chút như thú cưng. Thậm chí, chàng dành riêng một sào đất chỉ để trồng chanh cho nàng gội đầu. Nghe kể, Kình thích mái tóc Hồ Xuân Hương lắm, mái tóc nàng dài mượt chấm đất, mỗi lần gội phải cần cả rổ chanh tươi mới đủ. Mọi thứ đều được chàng chu cấp, không thiếu một thứ gì. Trong những tháng ngày ấy, Kình là chồng, còn là bạn tri âm, người bảo trợ, và là bức tường thành của Hồ Xuân Hương.
Nhưng một bức tường dù rắn rỏi đến đâu, chỉ cần một kẽ hở là đủ sập đổ. Và kẽ hở đến từ chính sự tôn sùng tình yêu của Kình. Dân làng Tứ Xã quen với việc chân lấm tay bùn, thức khuya dậy sớm. Họ nhìn cái thủy tạ giữa hồ, nhìn cảnh một người đàn bà suốt ngày thả thơ, uống rượu, đi lại trên cây cầu cong vút kia, bằng một con mắt khó hiểu, rồi dần dần là khinh bỉ. Trong cái nhìn của họ, đâu có khái niệm “nữ sĩ”. Họ chỉ thấy một “bà Ba” được cưng chiều quá mức, lười nhác, chỉ biết ăn trắng mặc trơn và giở những trò thơ phú vô bổ.
Sự xung đột âm ỉ đó còn diễn ra ngay trong nhà. Vợ Cả, Vợ Hai, những người đàn bà đã gắn bó cả đời với lũy tre làng, làm sao hiểu nổi một Hồ Xuân Hương? Sự khác biệt và cả sự ghen tuông khiến họ suốt ngày sinh sự với Hồ Xuân Hương. Những thói quen thanh tao của nàng được kể lại với một giọng điệu châm chọc, xuyên tạc. Chuyện nàng ăn cá chẳng hạn. Bạn thơ đến chơi, nàng bắt một con cá to, nhưng họ chẳng ăn hết, chỉ gắp vài miếng ở khúc giữa, phần còn lại bảo người làm mang đi. Thế là ngay lập tức, câu chuyện được thổi phồng: “Bà Ba phung phí, ăn một miếng bỏ cả mâm”. Rồi thì: “Ngót ba mẫu ao đấy, nuôi không xuể cá cho bả ăn đâu. Ông Tổng có giàu mấy cũng khuynh gia bại sản.”
Hay cái lần vì bị bàn tán quá nhiều, Hồ Xuân Hương đành tự thân đi xách nước. Trời mưa đường trơn, nàng xách hai cái lọ, dáng điệu mảnh mai, đi được quãng lại nghỉ, cuối cùng ngã ngay trước điếm Minh Hạc. Dân làng cười ồ. Nàng bực mình, đứng dậy phẩy tay, buột miệng: “Giơ tay với thử trời cao thấp / Xoạc cẳng đo xem đất ngắn dài.” Họ nghe câu ấy, nhưng chẳng ai thưởng thức tài thơ ứng khẩu. Họ chỉ châm chọc: “Lại giở cái giọng thơ phú ngông nghênh. Đàn bà con gái, ngã rồi không biết xấu hổ.”
Những tiếng cười, lời xì xào ấy, chúng đánh vào Kình. Một ông Tổng, một nhà nho trọng danh dự, nhưng đi đâu cũng nghe tiếng đời bàn tán về “Bà Ba” của mình. Lúc đầu, chàng gạt đi. Nhưng dần dà, cái gánh “danh giá dòng họ” và “sĩ diện làng xóm” nó đè nặng lên vai chàng. Tình yêu lớn đến mấy, dưới áp lực rỉ ra hàng ngày hàng giờ ấy, cũng bắt đầu rạn nứt. Chàng bắt đầu về nhà thủy tạ với vẻ mặt mệt mỏi. Chàng khuyên Hồ Xuân Hương, giọng nửa van nài nửa trách móc: “Mình cũng nên để ý một chút. Không làm nặng thì làm nhẹ, hòa đồng với mọi người trong nhà, đỡ tiếng.” Nhưng với Xuân Hương, “hòa đồng” với những người đàn bà suốt ngày soi mói, ghen ghét mình ư? Đó là điều không thể. Mâu thuẫn cứ thế lớn dần. Niềm vui thơ rượu nhạt dần, thay vào đó là những khoảng lặng đầy căng thẳng.
Rồi cái đòn quyết định ập xuống. Từ chính sự mê tín và lòng đố kỵ được bọc trong chiêu bài “lo cho gia đình”. Vợ Cả tìm về một ông thầy bói, bày ra trò để thử “ma quái” nấp trong người Bà Ba. Họ đặt một tàu lá chuối tươi dưới chiếc chiếu Hồ Xuân Hương nằm. Lời đồn thổi đi khắp làng: nếu sáng mai tàu lá héo úa, rách, thì là người thường; nếu vẫn còn xanh tươi nguyên vẹn, thì… đó là ma quái, là quỷ nhập trần.
Cả cái làng Gáp nín thở chờ đợi kết quả của cuộc khảo nghiệm ngu xuẩn ấy. Hỡi ôi, Hồ Xuân Hương vốn có ăn học, nề nếp ăn ngủ từ nhỏ ngay thẳng, chứ có phải lăn qua, lộn lại đâu, mà rách lá chuối. Và rồi, sáng hôm sau, tàu lá chuối vẫn xanh nguyên vẹn. Tin đồn bùng lên. Ánh mắt của mọi người trong nhà, ngoài làng, nhìn nàng đều khác. Và quan trọng hơn, ánh mắt của Kình cũng khác. Sự nghi ngờ, hoang mang, và nhất là nỗi sợ hãi vô hình về “dị tượng” đã len lỏi vào chàng. Cái phần nghệ sĩ phóng khoáng trong chàng đã hoàn toàn thua cuộc trước phần nhà nho nặng trĩu lễ giáo và sợ dư luận. Chàng cảm thấy bế tắc. Bảo vệ nàng, thì danh dự mình tan nát, dòng họ mình thành trò cười. Rời bỏ nàng, thì trái tim đau nhói. Trong cơn bối rối tuyệt vọng ấy, con người ta thường chọn lối thoát dễ dàng nhất: chạy trốn.
Một buổi sáng, Xuân Hương thức dậy trong căn thủy tạ vắng lặng. Kình đã biến mất. Chàng bỏ lại tất cả: gia đình, điền sản, cái Nguyệt Hồ chàng từng dựng lên vì nàng. Dưới gối, một bức thư ngắn với những dòng chữ trách móc đầy tổn thương và bất lực. Chàng bỏ đi, lang bạt kỳ hồ, trốn chạy chính mình. Thế là hết. Thiên đường tan vỡ. Hồ Xuân Hương ngồi lại một mình trong căn nhà giữa hồ, giữa hàng liễu rủ như những bức mành tang treo quanh nỗi cô đơn của nàng. Mặt hồ phẳng lặng giờ chỉ còn là tấm gương phản chiếu một thân phận chơi vơi. Nàng vẫn còn đó, với giọt máu của chàng trong bụng, nhưng tất cả đã khác. Tình yêu ngọt ngào, cuối cùng, cũng bị chính cái xã hội mà nàng từng cười cợt, từng thách thức ấy, bóp nghẹt một cách tàn nhẫn.
Thanh Ngân
